—
Η μεγαλύτερη δοκιμασία του ιρανικού καθεστώτος
Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο απόλυτος κυρίαρχος του Ιράν από το 1989, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με την πιο κρίσιμη περίοδο της τρεις δεκαετίες διακυβέρνησής του. Η σύγχρονη κατάσταση χαρακτηρίζεται από μια επικίνδυνη σύνδεση παραγόντων που απειλούν τη σταθερότητα του θεοκρατικού καθεστώτος: καταστροφικές στρατιωτικές επιδρομές, διάβρωση της περιφερειακής επιρροής και εσωτερική αναταραχή.
Οι ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις του περασμένου έτους έχουν προκαλέσει τεράστιες ζημιές στις πυρηνικές και πυραυλικές υποδομές του Ιράν. Παράλληλα, οι συμμαχικές δυνάμεις της Τεχεράνης στην ευρύτερη περιοχή έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά, ενώ ο ιρανικός πληθυσμός υποφέρει από μια οικονομία που έχει παραλύσει υπό το βάρος των διεθνών κυρώσεων. Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω από τις τεράστιες διαμαρτυρίες του περασμένου μήνα, που καταπνίφθησαν με βίαιο τρόπο, με χιλιάδες θύματα.
Ένας ηγέτης που κατάφερε να επιβληθεί
Παρά τις αρχικές αμφιβολίες για τις ικανότητές του, ο Χαμενεΐ κατάφερε να γίνει ένας από τους πιο ισχυρούς ηγέτες της ιρανικής ιστορίας. Όταν διορίστηκε Ανώτατος Ηγέτης το 1989, δεν κατείχε τα θρησκευτικά διαπιστευτήρια που απαιτούσε το θεοκρατικό σύστημα και δεν είχε την λαϊκή απήχηση του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Χομεϊνί. Ωστόσο, κατάφερε να ξεφύγει από τη σκιά του μέντορά του και να δημιουργήσει έναν ισχυρό μηχανισμό ασφαλείας αφιερωμένο αποκλειστικά στην προστασία της εξουσίας του.
Η δομή εξουσίας του Χαμενεΐ είναι πολύπλοκη και κεντρικευμένη: κατέχει την απόλυτη κυριαρχία σε όλους τους κλάδους της κυβέρνησης, του στρατού και της δικαστικής εξουσίας. Καμία σημαντική πολιτική απόφαση, ιδιαίτερα σχετικά με τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν προχωρά χωρίς τη ρητή έγκρισή του. Αυτή η συγκέντρωση εξουσίας διασφαλίζει ότι καμία άλλη ομάδα δεν μπορεί να αμφισβητήσει τις αποφάσεις του.
Ιδεολογική ακαμψία και τακτική ευελιξία
Ο Χαμενεΐ δεν εμπιστεύεται τη Δύση, και ιδιαίτερα τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις κατηγορώντας συστηματικά ότι επιδιώκουν την ανατροπή του καθεστώτος. Σε ομιλία του μετά τις ιανουάριες διαμαρτυρίες, κατηγόρησε τον αμερικανό πρόεδρο ότι είναι «εγκληματίας για τα θύματα, τις ζημιές και τη συκοφαντία που προκάλεσε στο ιρανικό έθνος».
Παρά την ιδεολογική του σκληρότητα, ο Χαμενεΐ έχει επιδείξει ικανότητα στρατηγικής υποχώρησης όταν διακυβεύεται η επιβίωση του καθεστώτος. Η έννοια της «ηρωικής ευελιξίας», την οποία εισήγαγε το 2013, επιτρέπει τακτικούς συμβιβασμούς για την προώθηση των μακροπρόθεσμων στόχων του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η υποστήριξή του στην πυρηνική συμφωνία του 2015, όπου υπολόγισε ότι η άρση των κυρώσεων ήταν απαραίτητη για την οικονομική σταθερότητα και την ενδυνάμωση της εξουσίας του.
Η δύναμη της καταπίεσης
Σε περιόδους αυξανόμενης πίεσης, ο Χαμενεΐ στηρίζεται στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και στη Μπασίτζ, μια παραστρατιωτική δύναμη εκατοντάδων χιλιάδων εθελοντών, για να καταπνίξει κάθε μορφή διαφωνίας. Αυτές οι δυνάμεις έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στην καταστολή των διαδηλώσεων, αν και με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές.
Η ψυχολογία του Χαμενεΐ διαμορφώθηκε από δύσκολες εμπειρίες: επέστη βασανιστηρίων το 1963 και υπέστη απόπειρα δολοφονίας το 1981 που του παρέλυσε το δεξί χέρι. Αυτές οι τραυματικές εμπειρίες ενέπλεξαν σε αυτόν έναν βαθύ φόβο της προδοσίας και της ανατροπής.
Παρά την κρίσιμη κατάσταση, η ερώτηση που τίθεται είναι κατά πόσον ο 85χρονος ηγέτης θα μπορέσει να διατηρήσει τον έλεγχο καθώς οι πιέσεις πολλαπλασιάζονται και η εσωτερική αναταραχή συνεχίζει να αυξάνεται.
