Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή μετά τις επιθέσεις κατά του Ιράν προκαλεί σεισμικές αλλαγές στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να σημειώνουν δραματική άνοδο. Το Brent κινείται πλέον κοντά στα 73 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό (WTI) έχει φτάσει τα 67 δολάρια, δημιουργώντας ένα κύμα ακρίβειας που πλήττει άμεσα την ελληνική αγορά καυσίμων.
Η απόφαση των ΗΠΑ να στοχοποιήσουν ιρανικές εγκαταστάσεις έχει αναστατώσει την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα ενέργειας, με τους επενδυτές να εκτιμούν τους κινδύνους διακοπής των εξαγωγών από μια χώρα που αντιπροσωπεύει το 3% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στα καύσιμα, αλλά εκτείνονται σε ολόκληρο το φάσμα της οικονομίας, καθώς το αυξημένο ενεργειακό κόστος μετακυλίεται στα μεταφορικά και τελικά στις τιμές καταναλωτή.
Το στρατηγικό αποτύπωμα του Ιράν
Το Ιράν κατέχει κεντρικό ρόλο στην παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, παράγοντας περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Η στρατηγική του θέση στη βόρεια πλευρά των Στενών του Ορμούζ του προσδίδει δυσανάλογη επιρροή, καθώς από αυτό το σημείο διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού πετρελαίου.
Τα κυριότερα πετρελαϊκά κοιτάσματα της χώρας συγκεντρώνονται στις περιοχές Αχβάζ, Μαρούν και το σύμπλεγμα Δυτικό Καρούν στην επαρχία Χουζεστάν. Το ιστορικό διυλιστήριο του Αμπαντάν, που λειτουργεί από το 1912, διαθέτει δυναμικότητα άνω των 500.000 βαρελιών ημερησίως, ενώ σημαντικές μονάδες βρίσκονται στο Μπαντάρ Αμπάς και την πρωτεύουσα Τεχεράνη.
Ιδιαίτερα κρίσιμος είναι ο τερματικός σταθμός στο νησί Χαργκ του βόρειου Περσικού Κόλπου, που αποτελεί το επίκεντρο των ιρανικών εξαγωγών. Οι εγκαταστάσεις του νησιού, με δεξαμενές αποθήκευσης δεκάδων εκατομμυρίων βαρελιών, διαχειρίζονται εξαγωγές άνω των 2 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Η αναφορά έκρηξης στο νησί το Σάββατο από το ιρανικό πρακτορείο Mehr ενίσχυσε περαιτέρω τις ανησυχίες των αγορών, παρότι δεν υπήρξαν επίσημες πληροφορίες για ζημιές στις πετρελαϊκές υποδομές.
Άμεσες επιπτώσεις στην ελληνική αγορά
Η διεθνής αναταραχή έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τα ελληνικά νοικοκυριά, με τις τιμές καυσίμων να καταγράφουν σταθερή ανοδική πορεία τις τελευταίες εβδομάδες. Στις 26 Φεβρουαρίου, η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης έφτασε τα 1,749 ευρώ ανά λίτρο, σημειώνοντας αύξηση από τα 1,734 ευρώ που κατέγραφε στις 18 Φεβρουαρίου.
Παράλληλα, το πετρέλαιο κίνησης ανέβηκε στα 1,561 ευρώ από 1,545 ευρώ, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης διαμορφώθηκε στα 1,176 ευρώ ανά λίτρο. Στην Αττική, η αμόλυβδη βενζίνη έφτασε τα 1,734 ευρώ ανά λίτρο, το πετρέλαιο κίνησης τα 1,548 ευρώ και το πετρέλαιο θέρμανσης τα 1,163 ευρώ.
Η πίεση στην αγορά επιβεβαιώνεται και από την εξέλιξη των τιμών διυλιστηρίου, που αυξήθηκαν από 1.230,577 ευρώ ανά κυβικό μέτρο στις 18 Φεβρουαρίου σε 1.259,459 ευρώ στις 26 Φεβρουαρίου. Αναλυτές της αγοράς προειδοποιούν ότι σε περίπτωση που οι διεθνείς τιμές προσεγγίσουν τα 90 δολάρια το βαρέλι, η αμόλυβδη βενζίνη ενδέχεται να ξεπεράσει τα 1,80 έως 1,90 ευρώ ανά λίτρο.
Οι ανατιμήσεις δεν περιορίζονται στα καύσιμα, αλλά απειλούν να επεκταθούν σε ευρύ φάσμα προϊόντων. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος οδηγεί σε υψηλότερα μεταφορικά έξοδα, που σταδιακά μετακυλίονται στις τιμές των αγαθών. Εάν η γεωπολιτική ένταση παραμείνει ή κλιμακωθεί, αναμένονται νέες ανατιμήσεις στα σούπερ μάρκετ, επιβαρύνοντας περαιτέρω τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Η πορεία των τιμών το επόμενο διάστημα θα εξαρτηθεί καθοριστικά από την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή και τις αποφάσεις των μεγάλων πετρελαιοπαραγωγών. Οι καταναλωτές βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με αυξημένα κόστη ενέργειας, ενώ η αβεβαιότητα που επικρατεί στις διεθνείς αγορές δεν προμηνύει ταχεία επιστροφή στα προηγούμενα επίπεδα τιμών.
