—
Η Σιωπηλή Αναφορά στο Σκοτεινό Παρελθόν
Η Γερμανία, χώρα που έχει αφιερώσει δεκαετίες στην αντιμετώπιση του ναζιστικού της παρελθόντος, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο διλήμμα. Το κόμμα AfD (Εναλλακτική για τη Γερμανία), που κατέχει υψηλές θέσεις στις δημοσκοπήσεις, έχει επιλέξει μια στρατηγική που είναι τόσο υπολογισμένη όσο και προκλητική: φλερτάρει με τη ναζιστική κληρονομιά χωρίς να δεσμεύεται ρητά σε αυτήν.
Η πιο πρόσφατη ενέργεια του κόμματος είναι αποκαλυπτική. Το AfD ανακοίνωσε ότι θα διοργανώσει το ετήσιο συνέδριό του στις 4 και 5 Ιουλίου στην Ερφούρτη, στη Θουριγγία. Αυτή η επιλογή δεν είναι τυχαία. Εκείνες τις ημέρες συμπληρώνονται ακριβώς 100 χρόνια από τη διαβόητη συγκέντρωση του Αδόλφου Χίτλερ στη Βαϊμάρη, την πρώτερη πρωτεύουσα του κρατιδίου.
Μια Ιστορία που Επανέρχεται
Στις 3 και 4 Ιουλίου 1926, ο Χίτλερ—τότε ακόμη εκτός εξουσίας αλλά ήδη ένας διαβόητος φανατικός—συγκέντρωσε τους πιστούς του κόμματος. Εκείνη τη συγκέντρωση δημιουργήθηκε η Νεολαία του Χίτλερ και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο κοινό ο臭ιστικός χαιρετισμός. Η Βαϊμάρη έγινε ορόσημο στην ανάβαση του Χίτλερ προς την εξουσία.
Σήμερα, το AfD ισχυρίζεται ότι αγνοεί αυτή την ιστορική σύμπτωση. Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι πρόκειται για σκόπιμη επιλογή. Η υφυπουργός Εξωτερικών, Σεράπ Γκιουλέρ, δεν δίστασε να το εκφράσει ευθέως: «Αυτή η σκόπιμα επιλεγμένη επέτειος δείχνει για άλλη μια φορά κατ’ εικόνα τίνος δημιουργήθηκε το AfD. Το AfD ξέρει ακριβώς τι κάνει».
Η Θουριγγία έχει ιδιαίτερη σημασία στη ναζιστική ιστορία. Εκεί σημειώθηκε η πρώτη μεγάλη ανατροπή των ναζί, και το 1930 ο πρώτος ναζί υπουργός διορίστηκε σε κυβέρνηση κρατιδίου—τρία χρόνια πριν ο Χίτλερ γίνει καγκελάριος της Γερμανίας. Σήμερα, το κρατίδιο αποτελεί προπύργιο του AfD.
Η Στρατηγία της Ασάφειας
Αυτό που κάνει το AfD ιδιαίτερα επικίνδυνο δεν είναι ότι αγκαλιάζει ανοιχτά τη ναζιστική ιδεολογία. Αντιθέτως, η στρατηγική του κόμματος είναι μια περίπλοκη παιχνίδι ασάφειας. Δεν απορρίπτει ρητά τη ναζιστική κληρονομιά, αλλά ούτε την υιοθετεί δημοσίως. Αυτή η σκόπιμη αμφιβολία δημιουργεί ένα ισχυρό μείγμα αγανάκτησης και δυνατότητας άρνησης.
Ο ιστορικός Γιοργκ Γκανζενμιούλερ περιγράφει αυτήν την τακτική ως μια «συνειδητή συμβολική πράξη που λειτουργεί σε πολλά επίπεδα». Η άρνηση διατηρεί μια «πρόσοψη αστικής αξιοπρέπειας», ενώ η ασάφεια κρατά το AfD «ανοιχτό για άλλους ψηφοφόρους». Με άλλα λόγια, το κόμμα έχει τα πάντα να κερδίσει και τίποτα να χάσει.
Ποιοι Ψηφίζουν το AfD;
Οι ψηφοφόροι του AfD δεν αποτελούν ομογενή ομάδα. Υπάρχει ένας σκληροπυρηνικός πυρήνας ιδεολογικών υποστηρικτών που δεν αποθαρρύνεται από τις συγκρίσεις με τους ναζί. Αλλά η μεγαλύτερη ομάδα αποτελείται από ανθρώπους που ψηφίζουν το AfD από απογοήτευση για το κοινωνικό και οικονομικό status quo. Ανάμεσα τους βρίσκονται εργάτες, άνθρωποι από την πρώην Ανατολική Γερμανία, και πολλοί που αισθάνονται ότι τα κυρίαρχα κόμματα τους έχουν εγκαταλείψει.
Η ασάφεια του AfD σχετικά με το ναζιστικό παρελθόν λειτουργεί ακριβώς για αυτούς τους ψηφοφόρους. Όσοι θέλουν να δουν σε αυτό μια αναφορά στη δύναμη και τη δόξα μπορούν. Όσοι θέλουν να πιστέψουν ότι το κόμμα είναι απλώς μια εναλλακτική πολιτική επιλογή μπορούν επίσης να το κάνουν.
Το Πραγματικό Πρόβλημα
Ούτε οι δημόσιες εκδηλώσεις αγανάκτησης ούτε οι νομικές διαδικασίες έχουν σταματήσει το AfD. Το κόμμα συνεχίζει να ανεβαίνει στις δημοσκοπήσεις, στήθος με στήθος με τους κυβερνώντες Χριστιανοδημοκράτες. Αυτό δείχνει ότι η απλή καταδίκη δεν αρκεί.
Όσοι θέλουν να μειώσουν τη δύναμη του AfD πρέπει να κατανοήσουν τι του επέτρεψε να αναπτυχθεί. Πρέπει να προσφέρουν κάτι περισσότερο από ρητορική καταδίκη. Πρέπει να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές ανησυχίες που οδήγησαν ανθρώπους στο AfD—την οικονομική ανασφάλεια, την κοινωνική αποξένωση, τη διαφθορά των πολιτικών θεσμών.
Το AfD δεν είναι ένα ναζιστικό κόμμα, αλλά δεν φοβάται να βυθιστεί στην ατιμία του. Και αυτό είναι ακριβώς αυτό που πρέπει να φοβούνται οι φιλελεύθεροι δημοκράτες της Γερμανίας.
