Ο Παυσανίας Μακρής πρωτοστάτησε στην έκδοση της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας στην Αθήνα τη δεκαετία 1926-1934. Η πρωτοβουλία του εντάχθηκε στη λειτουργία της εταιρείας «Πυρσός Α.Ε.» που ιδρύθηκε το 1928.
Τι ακριβώς συνέβη
Ο Παυσανίας Μακρής ίδρυσε το 1928 την «Πυρσός Α.Ε.» ως θυγατρική της «Παυσανίας Μακρής και Σία». Η «Πυρσός» επένδυσε σε μεγάλες τυπογραφικές εγκαταστάσεις στην Αθήνα. Στόχος του ήταν η έκδοση της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας, έργο που εκδόθηκε μεταξύ 1926 και 1934. Τα κεφάλαια της εταιρείας ανέρχονταν σε 8.000.000 δραχμές. Η έκδοση κάλυψε 23.900 σελίδες στο σχήμα 4ου, συμβάλλοντας στην κυκλοφορία εκτεταμένου επιστημονικού και λογοτεχνικού υλικού στην Ελλάδα.
Αντιδράσεις ή πλαίσιο ή επιπτώσεις
Η επένδυση στην τυπογραφία και την έκδοση ήρθε σε περίοδο οικονομικών δυσχερειών. Μετά την ολοκλήρωση της εγκυκλοπαίδειας, οι εγκαταστάσεις έγιναν αντιπαραγωγικές λόγω έλλειψης κεφαλαίων κίνησης. Παράλληλη πρωτοβουλία είχε αναλάβει και ο Ελευθερουδάκης για το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό, γεγονός που πολλαπλασίασε τον εκδοτικό ανταγωνισμό. Η κίνηση αυτή έδειξε την προσπάθεια ιδιωτικών επιχειρηματιών να καλύψουν μεγάλα πολιτιστικά έργα που το κράτος δεν χρηματοδοτούσε επαρκώς.
Τι ακολουθεί / ανάλυση
Η εμπειρία της «Πυρσός» δείχνει τη δυσκολία της μαζικής έκδοσης σε περιβάλλον περιορισμένων κεφαλαίων. Η παρακαταθήκη των 23.900 σελίδων όμως έμεινε διαθέσιμη για βιβλιοθήκες και ερευνητές. Το παράδειγμα του Μακρή αναδεικνύει πως ιδιωτικές πρωτοβουλίες στήριξαν την πρόσβαση στη γνώση στην Ελλάδα της μεταπολεμικής δεκαετίας. Η ιστορία της «Πυρσός» παραμένει σημείο αναφοράς για μελετητές της εκδοτικής και επιχειρηματικής ιστορίας.
Παυσανίας Μακρής ένωσε επιχειρηματική πρωτοβουλία και εκδοτικό όραμα. Η «Πυρσός» άφησε υλικό που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται από βιβλιοθήκες. Η ολοκλήρωση της εγχειρήσεως το 1934 σφράγισε μια μεγάλη προσπάθεια έκδοσης στην Αθήνα.
