Η κληρονομιά χωρίς διαθήκη προκαλεί συχνά διαμάχες σε οικογένειες στην Ελλάδα. Το ζήτημα έφερε στο προσκήνιο νέες προτάσεις νομοθετικής ρύθμισης το 2026.
Τι ακριβώς συνέβη
Όταν κάποιος αποβιώνει χωρίς διαθήκη, η περιουσία του κατανέμεται με βάση ιεραρχία συγγενικών τάξεων. Στην πρώτη τάξη είναι ο/η σύζυγος και τα παιδιά. Αν υπάρχει ένα παιδί, ο/η σύζυγος παίρνει το 1/3 και το παιδί τα 2/3.
Σε περισσότερα παιδιά ο/η σύζυγος δικαιούται το 1/4 και το υπόλοιπο μοιράζεται ισόποσα στα παιδιά. Στη δεύτερη τάξη υπάγονται γονείς, αδέλφια και απόγονοι αδελφών. Στην τρίτη τάξη περιλαμβάνονται παππούδες, γιαγιάδες και οι απόγονοί τους. Στην τέταρτη τάξη είναι οι προπάπποι και οι προγιαγιάδες.
Αν δεν υπάρχει κανένας συγγενής σε αυτές τις τάξεις, η περιουσία τελικά καταλήγει στο Δημόσιο. Ο επιζών σύζυγος έχει επίσης δικαίωμα στο «εξαίρετο», δηλαδή στην οικοσκευή, έπιπλα και άλλες κοινές χρήσεις.
Αντιδράσεις και πλαίσιο
Συμβολαιογράφοι και νομικοί δέχονται καθημερινά ερωτήσεις από πολίτες για το ποιος κληρονομεί τι. Η απουσία διαθήκης προκαλεί προβλήματα όταν υπάρχουν δεύτεροι γάμοι ή μακροχρόνιες συμβιώσεις χωρίς νομική κατοχύρωση.
Οι αλλαγές που προτείνονται το 2026 στοχεύουν στην προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου στις σύγχρονες οικογενειακές σχέσεις. Κύριο ζητούμενο είναι η προστασία συντρόφων που ζουν σε ελεύθερη ένωση και φροντίζουν ο ένας τον άλλον για χρόνια.
Δεν λείπουν οι φωνές από οικογενειακές επιχειρήσεις που ζητούν νέα εργαλεία για τη διαχείριση της περιουσίας και τη διαδοχή. Επαγγελματίες του χώρου προειδοποιούν ότι χωρίς σαφή νομοθεσία οι δικαστικές διαμάχες θα επιβαρύνουν τα δικαστήρια και τις οικογένειες.
Τι ακολουθεί / Ανάλυση
Το προτεινόμενο πλαίσιο προβλέπει ότι σύντροφοι που συμβιώνουν τουλάχιστον τρία χρόνια μπορούν, μετά από δικαστική αναγνώριση, να αποκτήσουν κληρονομικά δικαιώματα. Η ρύθμιση προβλέπει προσωρινή παραμονή στην κατοικία και δικαίωμα στο εξαίρετο για τον επιζώντα σύντροφο.
Σε πρακτικό επίπεδο, οι πολίτες καλούνται να εξετάσουν τη σύνταξη διαθήκης. Μια νομικά έγκυρη διαθήκη μειώνει τις εντάσεις και καθορίζει με σαφήνεια την κατανομή της περιουσίας. Οι ειδικοί προτείνουν επίσης καταγραφή συμβιώσεων και νομική τεκμηρίωση οικογενειακών επιχειρήσεων.
Επιπλέον, η εφαρμογή των αλλαγών θα απαιτήσει ενημέρωση πολιτών και κατάρτιση δικαστικών λειτουργών. Η τελική μορφή των ρυθμίσεων θα κριθεί από τη συζήτηση στη Βουλή και τις προτάσεις που θα υποβληθούν μέχρι το τέλος του 2026.
