—
Μια Ζωή Αφιερωμένη στη Γνώση και τον Πολιτισμό
Με βαθιά θλίψη και σεβασμό, η Ελλάδα και η διεθνής ακαδημαϊκή κοινότητα αποχαιρετούν την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια εξαιρετική προσωπικότητα που διέγραψε μια ζηλευτή πορεία στα γράμματα, την ιστορία και τον πολιτισμό. Η διακεκριμένη βυζαντινολόγος και πανεπιστημιακή δασκάλα κατέληξε σε ηλικία 99 ετών, αφήνοντας πίσω της μια ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη που θα συνεχίσει να εμπνέει τις επόμενες γενιές.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926 από Μικρασιάτες γονείς, ως απόγονος προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Αυτή η καταγωγή της χάραξε βαθιά την ταυτότητά της και τη σύνδεσή της με την ελληνική ιστορία. Ήδη από νέα ηλικία, επέδειξε ασυνήθιστη δραστηριότητα και πολιτικό συνείδηση, συμμετέχοντας στην Αντίσταση κατά της Κατοχής σε ηλικία μόλις 14 ετών. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ξεκινώντας έτσι μια ακαδημαϊκή διαδρομή που θα την οδηγούσε στις κορυφές της διεθνούς επιστήμης.
Η Σορβόννη και η Ιστορική Διάκριση
Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της, και δύο χρόνια αργότερα διορίστηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας. Η άνοδός της ήταν μετεωρική. Το 1967 έγινε καθηγήτρια στη Σορβόννη, και το 1976 ανέλαβε τη θέση της πρώτης γυναίκας προέδρου του Πανεπιστημίου Paris I Panthéon-Sorbonne, ένα ορόσημο που ανοίγει δρόμους όχι μόνο για την ελληνική επιστήμη, αλλά και για τη θέση της γυναίκας στη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα. Το 1982 διορίστηκε η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Ακαδημίας και καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού, μια θέση που κατείχε μέχρι το 1989.
Η ακαδημαϊκή της δραστηριότητα δεν περιορίστηκε στο Παρίσι. Ήταν προσκεκλημένη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, πρόεδρος του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού, πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης, και εμπειρογνώμονας στην UNESCO. Ήταν, επίσης, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας και πολλών άλλων διακεκριμένων ιδρυμάτων. Τιμήθηκε με επίτιμα διδακτορικά από περισσότερα από δώδεκα πανεπιστήμια, μεταξύ των οποίων το Χάρβαρντ, το Λονδίνο και το ΕΚΠΑ.
Φωτίζοντας το Βυζάντιο και τον Ελληνισμό
Το επιστημονικό έργο της Γλύκατζη-Αρβελέρ εστιάθηκε κυρίως στη βυζαντινή ιστορία και τον πολιτισμό. Τα σημαντικότερα έργα της, όπως το “Byzance et la mer” (Βυζάντιο και η θάλασσα) και η “Πολιτική Ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας”, ανανοηματοδότησαν την κατανόηση του Βυζαντίου σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Με βαθιά γνώση της βυζαντινής ιστορίας, ανέδειξε τη διαχρονική σημασία του ελληνισμού, φωτίζοντας πτυχές του παρελθόντος που συνεχίζουν να συνομιλούν με το παρόν. Η έρευνά της συνέβαλε καθοριστικά στη διεθνή αναγνώριση του Βυζαντίου ως θεμελιώδους πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού και ως συνδετικού κρίκου μεταξύ της αρχαιότητας και των νεότερων χρόνων.
Παράλληλα με την ακαδημαϊκή της δραστηριότητα, η Γλύκατζη-Αρβελέρ διατήρησε μια ενεργή παρουσία στο δημόσιο διάλογο. Με λόγο καθαρό, στοχαστικό και συχνά προφητικό, παρενέβαινε σε σημαντικά ζητήματα που αφορούν την ταυτότητα, τον πολιτισμό και την Ευρώπη. Υπερασπίστηκε με πάθος την ιστορική μνήμη και την αξία της παιδείας ως θεμέλιο δημοκρατίας και προόδου, παραμένοντας μέχρι το τέλος της ζωής της ενεργή και δημιουργική.
Κληρονομιά που Υπερβαίνει τα Σύνορα
Στην Ελλάδα, ανέλαβε τη θέση της προέδρου του Εθνικού Θεάτρου από το 1999 έως το 2012, και του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών από το 1993 έως το 2022. Αυτές οι θέσεις αποδεικνύουν ότι η σύνδεσή της με την Ελλάδα παρέμεινε ισχυρή και αδιάκοπη, παρά τη μακρά διαμονή της στο εξωτερικό.
Ο πολιτικός κόσμος εξέφρασε τη βαθιά του συγκίνηση για την απώλειά της. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας τόνισε ότι η Γλύκατζη-Αρβελέρ “φώτισε με το έργο της την διαχρονική όψη της ελληνικότητας” και ότι “μέχρι το τέλος παρέμεινε ανήσυχη και δημιουργική”. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης την αποκάλεσε “κοσμοπολίτισσα της σκέψης με ελληνική καρδιά”, τονίζοντας ότι “έφυγε όπως ακριβώς το ευχόταν: πεθάνω όρθια και ορθή”.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της μια παρακαταθήκη που υπερβαίνει τα σύνορα και τις εποχές. Το έργο της, η σκέψη της και το ήθος της θα συνεχίσουν να αποτελούν φάρο έμπνευσης για τις επόμενες γενιές, υπενθυμίζοντάς τους ότι η παιδεία, η γνώση και η πνευματική αριστεία είναι οι πραγματικές δυνάμεις που μπορούν να μετασχηματίσουν τον κόσμο.
