Ο Ευάγγελος Λεμπέσης έγραψε το 1941 ένα δοκίμιο για τη βλακεία που συζητιέται ακόμα. Το κείμενο αναλύει πώς η βλακεία επηρεάζει την κοινωνία και την εξουσία.
Τι ακριβώς συνέβη
Το 1941 ο κοινωνιολόγος και οικονομολόγος Ευάγγελος Λεμπέσης δημοσίευσε το δοκίμιο «Η τεραστία κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω». Η πρώτη δημοσίευση έγινε στην «Εφημερίδα των Ελλήνων Νομικών». Ο Λεμπέσης γεννήθηκε το 1904 στον Μύτικα Ευβοίας και πέθανε στις 16 Μαΐου 1968.
Σπούδασε στη Φραγκφούρτη, στο Παρίσι και στην Ιταλία. Διορίστηκε καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πάντειο το 1931. Εργάστηκε στην κρατική ραδιοφωνία, στην Αγροτική Τράπεζα και στο Υπουργείο Προεδρίας. Έγραψε άρθρα στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» και στο περιοδικό «Εργασία» και εξέδωσε πλήθος βιβλίων και μελετών.
Στο δοκίμιο ο Λεμπέσης δεν περιγράφει τη βλακεία ως απλή έλλειψη νοημοσύνης. Την εξετάζει ως κοινωνική δύναμη που επηρεάζει πολιτική, διοίκηση και καθημερινή ζωή. Διακρίνει δύο τύπους βλακείας: τους παθητικούς βλάκες που υπακούν και τους ενεργητικούς βλάκες που καταλαμβάνουν θέσεις εξουσίας.
Αντιδράσεις και πλαίσιο
Το άρθρο δημιούργησε συζήτηση στα 1940s και διατήρησε απήχηση στις επόμενες δεκαετίες. Η ανάλυση του Λεμπέση προκάλεσε αντιδράσεις λόγω της αιχμηρής κριτικής στην κοινωνική ιεραρχία. Ο ίδιος εκφράζει ελιτίστικη αλλά και κριτική στάση απέναντι στην κοινωνία.
Η διάκριση σε παθητικούς και ενεργητικούς βλάκες λειτούργησε ως πλαίσιο για περαιτέρω συζητήσεις στην κοινωνιολογία. Η ιδέα ότι άνθρωποι με φιλοδοξία χωρίς κρίση μπορούν να αναρριχηθούν σε θέσεις εξουσίας αξιοποιήθηκε από μελετητές και σχολιαστές.
Παράλληλα, το δοκίμιο ανέδειξε τον ρόλο των θεσμών και των μηχανισμών χειραγώγησης στην αναπαραγωγή της εξουσίας. Η κριτική εστίασε στην ανάγκη αξιολόγησης προσόντων απέναντι στην τυπική άνοδο χωρίς ικανότητες.
Τι ακολουθεί / Ανάλυση
Το έργο του Λεμπέση παραμένει εργαλείο για όσους μελετούν εξουσία και κοινωνική αναπαραγωγή. Οι σύγχρονες αναλύσεις μπορούν να ανατρέξουν στο δοκίμιο για να συγκρίνουν φαινόμενα πελατειακών σχέσεων και διορισμών.
Η θεώρηση της βλακείας ως μηχανισμού εξουσίας προκαλεί νέες ερωτήσεις για την εκπαίδευση και τη διαχείριση δημόσιων θεσμών. Πρέπει να εξεταστούν οι διαδικασίες επιλογής και οι θεσμικές ανισότητες που διευκολύνουν την ανάδειξη ανεπαρκών προσώπων.
Τέλος, το κείμενο του 1941 προσφέρει ιστορικό υπόβαθρο για την κατανόηση της ελληνικής διανόησης και των θεσμών του 20ού αιώνα. Η συζήτηση που άνοιξε ο Λεμπέσης μπορεί να εμπνεύσει νέες έρευνες και δημόσιο διάλογο.
